Duyu’lmak İstiyorum - Ebru Albayrak Sidar

Duyu’lmak istiyorum; çocuk davranışlarını, özellikle ebeveynleri, bakım ve eğitim-öğretim verenleri zorlayan çocukların davranışlarını anlamak için alışılmış dışı bilgiler sunuyor. Duyu'lmak istiyorum'da konular sinir sistemi ve duyusal gelişim temelinde ele alınıyor. Kitap, ergoterapi ve duyu bütünleme yaklaşımıyla şu meşhur soruya yanıt arıyor: “Çocuk neden böyle davranıyor?”

Davranışın Altındaki Şey

Kitabın en güçlü vurgularından biri, çocuk davranışlarının çoğu zaman yanlış yorumlanıyor olduğudur. Yaramazlık, inatçılık ya da dikkatsizlik olarak etiketlenen birçok durum, aslında çocuğun duyusal sistemiyle baş etmeye çalışmasının bir sonucudur. Duyu bütünleme; beynin dokunma, hareket (vestibüler), kas-eklem (proprioseptif), görme, işitme gibi duyulardan gelen bilgileri organize etme sürecidir. Bu sistem sağlıklı çalışmadığında çocuğunuz:

• Gelen uyaranlara aşırı tepki verebilir (örneğin sesten rahatsız olma),

• Ya da tam tersine yeterince tepki veremeyebilir (örneğin ağrıya duyarsızlık),

• Sürekli hareket arayışı içinde olabilir,

• Dikkatini toplamakta zorlanabilir.

Yani davranış, aslında beynin “düzen kurma” çabasının dışa vurumudur.

“Temel Sağlam Olmadan Üst Yapı Kurulamaz”

Yazar, çocuk gelişimini bir bina metaforuyla açıklar. Duyusal gelişim bu yapının temelidir. Eğer bu temel yeterince güçlü değilse:

• Akademik beceriler (okuma-yazma, dikkat),

• Sosyal beceriler,

• Duygusal regülasyon
  gibi üst düzey işlevler de sağlıklı gelişmez.

Kitap, semptomları değil, kök nedenleri anlamaya davet eder.

Duyusal Profiller: Her Çocuk Aynı Değil!

Kitapta önemli bir diğer nokta, her çocuğun farklı bir duyusal profile sahip olduğu gerçeğidir.

Bazı çocuklar:

• Aşırı hassas olabilir → etiketler, sesler, dokunuşlar onları zorlar

• Düşük duyarlı olabilir → daha fazla hareket, temas, basınç ararlar

Bu farklılıklar, doğal olarak, çocuğun çevreyle kurduğu ilişkiyi doğrudan etkiler.

Örneğin:

• Sürekli koşan bir çocuk “yaramaz” değil, vestibüler sisteme girdi arıyor olabilir.

• Saç kestirmek istemeyen bir çocuk “inatçı” değil, dokunsal hassasiyet yaşıyor olabilir.

Kitap, davranışı düzeltmek yerine ihtiyacı anlamaya odaklanmayı önerir.

Regülasyon: Çocuğun Dengesini Bulma Süreci

Kitapta sıkça regülasyon kavramını da okuruz. Regülasyon, çocuğun duyusal ve duygusal olarak dengede kalabilme becerisidir.

Duyusal zorluk yaşayan çocukların hisleri kolayca taşabilir (öfke, ağlama) ya da çocuk içe kapanabilir.

Yazar, burada yetişkinin rolünü kritik görür. Ebeveyn ya da öğretmen, çocuğun sinir sistemine “dış düzenleyici” olarak destek olabilir. Destek sağlamak; öncelikle yargılamadan yaklaşmak, güvenli bir ortam sağlamak ve çocuğun ihtiyacına uygun duyusal deneyimler sunmak ile mümkündür.

Günlük Hayatta Nasıl Görünür?

Kitap teoriyi somutlaştırma konusunda oldukça iyi. Ebeveynlerin “problem” olarak gördüğü davranışları tek tek sıralayarak arkasındaki duyusal nedenleri fark etmelerini sağlamaya çalışır.

Günlük hayatta sık karşılaşılan durumlara birkaç örnek:

·      Yemek seçen çocuklar

• Kalabalık ortamlarda zorlananlar

• Sürekli düşen, çarpan ya da sakarlık yaşayanlar

• Masa başında oturamayan çocuklar

Çözüm Yaklaşımı: Davranışı Bastırma, Sistemi Destekle!

Kitap, klasik disiplin yaklaşımlarından farklı bir yerde durur. Amaç, davranışı bastırmak değildir, sinir sistemini destekleyerek davranışı dönüştürmektir.

Bu da çocuğa uygun hareket fırsatları sunarak, duyusal ihtiyaçlarına göre oyunlar planlayarak ve günlük rutini düzenleyerek mümkün olur.

Çocuğun davranışını değiştirmeye çalışmadan önce, onun sinir sistemini anlamak gerekir.

Özetle, bir çocuk “zor” değil; sadece sinir sistemi, bulunduğu dünyayla uyum kurmakta zorlanıyor olabilir. Onu gerçekten duyabilmek, davranışın altındaki duyusal ihtiyacı fark etmek gerekir.

Çocuk psikolojisi ile ilgili bir diğer kitap olan "Kaygılı ve Takıntılı Çocuklar – Eli R. Lebowitz" yazısı için tıklayabilirsiniz!
Keyifli okumalar!